BİR KÖYÜN “ÖLMEYECEĞİZ” DEME CESARETİ
Yıl 1938.
Ege’nin kuş uçmaz, kervan geçmez bir köyünde bir muhtar vardı.
Adı Mehmet Gökovalı.
Yedi kız çocuğu olmuştu. Dördünü toprağa vermişti.
Toprak, onun için hem ekmekti hem acı.
O yıllarda Gökova Ovası bataklıktı.
Sivrisinek uğultusu geceleri susturmazdı.
Sıtma bir kader gibiydi.
İnsanlar ölüyordu.
Muhtar bir gün köylüyü topladı.
Son çocuğu erkek doğmuştu.
Bir baba gibi değil, bir köy gibi konuştu:
“Bu bataklık kuruyacak.”
Çünkü bataklık kurursa ölüm de kuruyacaktı.
Köylüler kadın-erkek el ele verdi.
Valiye çıktılar. O dönemin Muğla Valisi Recai Güreli idi. Dinledi. Bilime danıştı. Çare arandı.
Çare bir ağaçta bulundu: Okaliptüs.
Suyu emecek, bataklığı kurutacaktı.
Ama o ağaç bu topraklarda yoktu.
İşte o noktada, Bodrum’un sürgün bilgesi devreye girdi:
Halikarnas Balıkçısı.
Avusturya’dan yüzlerce fidan getirildi.
Köylüler üç kilometre boyunca cetvelle çizilmiş gibi karşılıklı diktiler.
Zaman geçti. Ağaçlar büyüdü.
Bataklık çekildi.
Sivrisinek azaldı.
Sıtma söndü.
Bir köy yaşadı.
Bugün Marmaris’e ya da Datça’ya karayoluyla gelen herkes o yolu bilir.
Sakar’dan Gökova’ya inerken iki tarafı dev okaliptüslerle çevrili o uzun, ince yol…
Bir yeşil tünel.
Fotoğraf çekilir.
Mola verilir.
“Aşıklar Yolu” denir.
Nostalji denir.
Otantik denir.
Oysa o yol bir kartpostal değil; bir halk sağlığı mücadelesidir.
O muhtarın oğlu büyüdü.
Adı Şadan Gökovalı oldu.
Balıkçı’nın manevi evladı.
Bilim insanı, arkeolog, rehber, yazar, şair…
Ve benim üniversitedeki hocamdı.
Bazı yollar sadece araç geçirmez; insan yetiştirir.
Şimdi o yol yeniden düzenleniyor.Işıklandırma ve kilit parke çalışması başlatılacak.
Mahalle Muhtarı Şener Baykara, desteklerinden dolayı Muğla Vali Yardımcısı Halil Sedar Çevheroğlu’na teşekkür etti. Yolun daha güvenli ve düzenli hale getirileceği ifade edildi.
Elbette güvenlik önemlidir.
Elbette düzen gereklidir.
Ama bir şeyi unutmamak gerekir:
Bu yol estetik için doğmadı.
Bir bataklığı kurutmak için doğdu.
Bu yol bir dekor değil; bir sözün gölgesidir.
Işık verilecekse, önce o hafızaya verilmeli.
Taş döşenecekse, o emeğin üstüne saygıyla basılmalı.
Çünkü mesele sadece ağaç değil.
Mesele, bir köyün “ölmeyeceğiz” deme cesaretidir.
📌The Hidden Story of Gökova’s “Lovers’ Road”
The famous eucalyptus-lined road descending from Sakar Pass to Gökova is not just a scenic attraction. In 1938, local villagers led by headman Mehmet Gökovalı launched a public health struggle to dry a malaria-infested swamp. With the support of Governor Recai Güreli and the renowned writer Halikarnas Balıkçısı (Cevat Şakir), hundreds of eucalyptus saplings were brought from abroad and planted across the plain.
As the trees grew, the swamp disappeared and malaria declined. Today, as restoration works begin on the road, the real question remains: Are we only preserving its beauty, or also honoring its history?